Een merk dient om de waren of diensten van een onderneming te onderscheiden van die van andere ondernemingen. Daarnaast heeft een merk vaak een reclamefunctie, een reputatiefunctie, een kwaliteitsfunctie of een garantiefunctie.
Een merk kan alleen een woord zijn (bijv. 'Coca Cola'), maar ook een afbeelding (bijv. de schelp van Shell), een vorm (bijv. een verpakking), een klank (bijv. de tune van Intel processoren), een kleur (bijv. kleur groen voor KPN) of een combinatie hiervan.
Om merkbescherming te verkrijgen, dient een merk veelal te worden gedeponeerd. Merken kunnen worden gedeponeerd bij verschillende officiële instanties. Voor bescherming in de Benelux bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, voor bescherming in de Europese Unie bij het Europees Merkenbureau in Alicante en voor internationale bescherming bij de World Intellectual Property Organization (WIPO) in Genève. Voor sommige landen geldt dat merken alleen bij nationale merkenbureaus kunnen worden gedeponeerd.
Bij het deponeren van een merk moet worden aangegeven voor welke waren of diensten het moet gaan gelden. Hiervoor zijn tientallen waren- en dienstenklassen in het leven geroepen. Daaruit moet een keuze worden gemaakt.
Een merk deponeren is pas het begin. Merken moeten voldoen aan bepaalde vereisten. Ten eerste moet een merk voldoende onderscheidend vermogen hebben. Voorts mag het niet in strijd zijn met de goede zeden of openbare orde, het mag niet tot misleiding van het publiek leiden en het mag niet beschrijvend zijn (bijv. 'schenkstroop'). Op één van deze gronden kan een merk geweigerd worden.
Wanneer een merk is gedeponeerd, heeft de deposant 6 maanden de tijd om met behoud van de datum van het eerste depot een merk elders te deponeren. Dit recht wordt het prioriteitsrecht genoemd.
Een groot aantal landen is aangesloten bij het Protocol van Madrid. Bij een internationaal depot kan worden aangegeven in welke van deze landen een merkrecht wordt gewenst. Vanaf 1 oktober 2004 is ook de Europese Unie toegetreden tot het Protocol, hetgeen houders van internationale merken de mogelijkheid biedt via deze route een Gemeenschapsmerk te verkrijgen.
Op basis van een depot of inschrijving voor een Beneluxmerk of een Gemeenschapsmerk, kan een internationaal merkdepot worden gedaan. Het deponeren van een internationale merkaanvraag vindt plaats bij de World Intellectual Property Organisation (WIPO) in Genève met tussenkomst van de nationale of regionale officiële instanties. Ieder land voert een onderzoek uit volgens de betreffende nationale merkenwet. Het kan dus voorkomen dat een merk in het ene land wel en in het andere land niet geweigerd wordt. Een weigering in één of meer landen heeft geen gevolgen voor de andere landen.
Het is tevens mogelijk een merkaanvraag in te dienen in een land dat niet is aangesloten bij het Protocol van Madrid. Deze aanvraag wordt dan niet centraal bij het WIPO ingediend, maar in het betreffende land zelf, via een agent.