Een merk dient om de waren of diensten van een onderneming te onderscheiden van die van andere ondernemingen. Daarnaast heeft een merk vaak een reclamefunctie, een reputatiefunctie, een kwaliteitsfunctie of een garantiefunctie.
Een merk kan alleen een woord zijn (bijv. 'Coca Cola'), maar ook een afbeelding (bijv. de schelp van Shell), een vorm (bijv. een verpakking), een klank (bijv. de tune van Intel processoren), een kleur (bijv. kleur groen voor KPN) of een combinatie hiervan.
Om merkbescherming te verkrijgen, dient een merk veelal te worden gedeponeerd. Merken kunnen worden gedeponeerd bij verschillende officiële instanties. Voor bescherming in de Benelux bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, voor bescherming in de Europese Unie bij het Europees Merkenbureau in Alicante en voor internationale bescherming bij de World Intellectual Property Organization (WIPO) in Genève. Voor sommige landen geldt dat merken alleen bij nationale merkenbureaus kunnen worden gedeponeerd.
Bij het deponeren van een merk moet worden aangegeven voor welke waren of diensten het moet gaan gelden. Hiervoor zijn tientallen waren- en dienstenklassen in het leven geroepen. Daaruit moet een keuze worden gemaakt.
Een merk deponeren is pas het begin. Merken moeten voldoen aan bepaalde vereisten. Ten eerste moet een merk voldoende onderscheidend vermogen hebben. Voorts mag het niet in strijd zijn met de goede zeden of openbare orde, het mag niet tot misleiding van het publiek leiden en het mag niet beschrijvend zijn (bijv. 'schenkstroop'). Op één van deze gronden kan een merk geweigerd worden.
Wanneer een merk is gedeponeerd, heeft de deposant 6 maanden de tijd om met behoud van de datum van het eerste depot een merk elders te deponeren. Dit recht wordt het prioriteitsrecht genoemd.
Een merk kan niet enkel voor het Nederlandse grondgebied worden gedeponeerd. Depots gelden altijd voor de gehele Benelux. Een merkdepot voor de Benelux wordt gedaan bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom in Den Haag.
Een merk wordt gedeponeerd bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom. In een ambtelijk onderzoek wordt vervolgens vastgesteld of het depot aan alle vereisten voldoet. Daarna wordt het depot door het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom gepubliceerd. Houders van oudere merken kunnen binnen 2 maanden, te rekenen vanaf de eerste dag van de maand volgende op de publicatie van het depot, schriftelijk oppositie instellen bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom tegen een merk dat in rangorde na het merk van de opposant komt dan wel verwarring kan stichten met een merk van de opposant dat als algemeen bekend merk heeft te gelden. Pas na registratie van het merk is het merk beschermd. Het is mogelijk om een spoedinschrijving van een merk te verkrijgen. Indien een merk geregistreerd wordt, is het voor merkhouders van belang een merkenbewaking te laten uitvoeren voor latere depots van Belenux merken, zodat zij tijdig oppositie kunnen instellen tegen een depot (zie informatie bij Recherches en bewaking).
Op 1 september 2006 trad het nieuwe Beneluxverdrag inzake de Intellectuele Eigendom (BVIE) in werking. Dit nieuwe verdrag vervangt de oude Benelux Merken- en Modellenwetten.